Դավիթ Տարախչյանի ուսումնական բլոգ

Մթնոլորտի կազմը —  Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է: Մթնոլորտը մեր մոլորակի ամենավերին, ամենաթեթև և, միաժամանակ՝ ամենաշարժունակ ոլորտն է:

Մթնոլորտը կազմված է տարբեր գազերից: Դրանցից գերակշռողը եր­կուսն են՝ ազոտը (մոտ 4/5 մաս) և թթվածինը (մոտ 1/5 մաս): Մթնոլորտը պարունակում է նաև չնչին քանակությամբ ածխաթթու գազ, օզոն, արգոն, ջրածին և այլ գազեր: Բացի գազերից՝ մթնոլորտում կան նաև ջրային գո­լորշիներ, սառցե բյուրեղներ, փոշի և ծուխ:

Մթնոլորտի կառուցվածքը:  Մթնոլորտի ստորին սահմանը հա­մարվում է Երկրի մակերևույթը, իսկ վերինը հասնում է մինչև 3000 կմ բարձրությունը: Առանձին գազերի մոլեկուլներ կարող են նաև անցնել այդ սահմանը։

Գազերի մոլեկուլները (ատոմները) Երկրից շատ հեռու երբեք չեն ցրվում-հեռանում, որովհետև վերջի­նիս ձգողական ուժի շնորհիվ մթնոլորտը մնում է Երկրի վրա և միասին պտտվում նրա շուրջը: Այս ուժի շնորհիվ է, որ մթնոլորտի խիտ շերտը և հիմնական զանգվածը գտնվում են Երկրի մակերևույթին մոտ: Ուստի ըստ բարձրության օդի խտությունը և զանգվածը նվազում են: Դա է փաստում նաև այն, որ օվկիանոսի ափին 1 մ³օդի զանգվածը 0°C-ում 1,3 կգ է, իսկ 40 կմ բարձրության վրա դառնում է ընդամենը 4 գրամ:

Բացի օդի խտությունից՝ ըստ բարձրության փոխվում են նաև օդի ջեր­մաստիճանը, գազերի բաղադրությունը, խոնավությունը և այլն: Հաշվի առ­նելով այդ փոփոխությունները՝ մթնոլորտում առանձնացնում են մի քանի շերտ:
Ըստ բարձրության՝ իրար են հաջորդում հետևյալ հիմնական շերտերը. ներքնոլորտ, վերնոլորտ և ար­տաքին ոլորտ:

Ներքնոլորտը մթնոլորտի ամենաստորին և, միաժամանակ՝ ամենակարևոր շերտն է:

Ներքնոլորտի հաստությունը բևեռային շրջաննե­րում 8-10 կմ է, իսկ հասարակածային լայնություննե­րում՝ 17-20 կմ:

Այստեղ է կենտրոնացած մթնոլորտի ամբողջ զանգ­վածի մոտ 4/5 մասը: Ներքնոլորտում են առաջանում ամպերը, անձրևը, ձյունը, կարկուտը, կայծակն ու ամպերը։

Վերնոլորտը տարածվում է ներքնոլորտից վեր՝ մինչև 50-55 կմ բարձրությունները: Այս­տեղ օդն ավելի նոսր է, ջրային գոլորշի­ների պարունակությունն աննշան է, իսկ ամպեր գրեթե չեն գոյանում:

Վերնոլորտում՝ մոտ 25-30 կմ բարձրությունների սահ­մանում, գտնվում է օզոնային շերտը: Այս շերտը կլանում է Արեգակից եկող, կյանքի համար վտանգավոր ուլտրամա­նուշակագույն ճառագայթները:

Արտաքին ոլորտը մթնոլորտի ամենաբարձր ու ամե­նահաստ շերտն է: Այս շերտի վերին սահմանր հասնում է 2000-3000 կմ, այսինքն՝ մթնոլորտի վերին սահմանին:

Արտաքին ոլորտում մթնոլորտի խտությունն ամենա­փոքրն է, օդը անչափ նոսր է, ջրային գոլորշիներն ամբող­ջովին բացակայում են:

Մերձբևռային շրջաններում, հատկապես՝ ձմռանը, վերնոլորտում դիտվում է հյուսիսափայլի կամ բևեռափայլի երևույթ: Դա մութ երկնքի ֆոնի վրա առաջացնում է գույնզգույն լուսավոր բծերի գեղեցիկ պատկեր և Երկրի մակերևույթր լուսավորում է թույլ, գրավիչ լույսով:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1.Ի՞նչ է մթնոլորտը, ի՞նչ գազերից է կազմված:

Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է:

Մթնոլորտը հիմնականում կազմված է ազոտից և թթվածնից։

2.Ինչո՞ւ օդը չի ցրվում-հեռանում Երկրից:

Երկրի ձգողական ուժի շնորհիվ։

3.Ո՞րն է մթնոլորտի վերին սահմանը:

Մթնոլորտի վերինը հասնում է մինչև 3000 կմ բարձրության։

4.Ըստ բարձրության՝ ի՞նչ շերտեր են առանձնացնում մթնոլորտում:

Ներքնոլորտ, վերնոլորտ և արտաքին ոլորտ։

5.Ինչո՞ւ է ներքնոլորտը համարվում մթնոլորտի ամենակարևոր շերտը:

Որովհետև ներքնոլորտում է կենտրոնացած նրա ամբողջ զանգ­վածի մոտ 4/5 մասը: Այստեղ են առաջանում անձրևը, ձյունը, կարկուտը, կայծակն ու ամպերը։

6.Ի՞նչ դեր ունի օզոնի շերտը:

Օզոնային շերտը կլանում է ուլտրամա­նուշակագույն ճառագայթները:

Գործնական քերականություն 5

Գոյականի տեսակները

179. Ա և Բ խմբի բառերի տարբերությունը  գտի´ր՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց սկզբնատառերի գրությանը:

Ա. Հայր, տղամարդ, տղա, ուսուցիչ, վարիչ, վարչապետ, անգլիացի, պարսիկ, կին, տատ, իտալուհի, բժշկուհի,քար, վարդ, երկաթ, առյուծ, արջ:
Բ. Նաիրա, Արմեն Տիգրանյան, Տիգրան Մեծ, Չալանկ, Մարան, Աֆրիկա (մայր ցամաք), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ (պետություն), Սևան, Արաքս, Նիագարա (ջրվեժ):

Продолжить чтение «Մայրենի փետրվարի 14-18»

The magic paintbrush

Ex. 8

1. Dad didn’t buy a new car last week.
2. Mum always cooks chicken on Mondays.
3. Do you like chips?
4. Mary left for Italy last month.
5. Do you brush your teeth every night?
6. The boys didn’t play play football last Sunday.
7. Did Emily come to the party?
8. I didn’t watch TV last night.

Ex. 9

1. Edward usually finishes work at 3:30 pm, but yesterday he finished work at 2:00 pm.
2. Edward usually goes home by train, but yesterday he went home by taxi.
3. Edward usually eats dinner at home, but yesterday he ate dinner at the restaurant.
4. Edward usually goes to bed early, but yesterday he went to bed late.

Ex. 10

1. We went to the beach last weekend.
2. Did your mum make a chocolate cake yesterday?
3. Dad doesn’t work on Sundays.
4. He didn’t come to the party last Saturday.
5. My cousins don’t visit us every weekend.
6. Did Julia we wear jeans to school yesterday?
7. The children always do their homework in their rooms.
8. I sent Claire an email yesterday afternoon.

Ex.11

1. We watched a really good film at the cinema last night.
2. I went to a beautiful exotic island last summer. The weather was very hot.
3. My mother does the shopping every week.
4. I am working at the moment. I can’t come with you.
5. She always brushes her teeth before she goes to bed at night.
6. He is upset because he failed his driving test yesterday.

Ex. 12

1. A: Did you enjoy the film last night?

B:No, I didn’t. It was a horror film.

2. A: Did you go to work yesterday?

B: No, I didn’t. I never work on Saturdays.

3. A: Did you see Charles yesterday?

B: Yes. We had lunch together.

4. A: Does Colin work at a bank?

B: No, he doesn’t. He works at a post office.

5. A: What time do you start school every day?

B: Eight o’clock. But yesterday we started at eight thirty.

6. A: What do you do at weekends?

B: We usually go to the beach.

7. A: Did you do anything exciting last Saturday?

B: No, not really. I watched TV and read a book. It was a boring weekend.

857. Գտեք.

ա) 11-ի 1/3-ը

11×1/3= 11/3

բ) 20-ի 1/5-ը

20×1/5=20/5

գ) 7-ի 3/5-ը

7×3/5=21/5

դ) 28-ի 4/7-ը

28×4/7=112/7

860. ա) 27000 դրամը փոքրացրեք իր 1/3 մասով

1)27000:3=9000

2)27000-9000=18000

Պատ`.18000:

բ) 4500 դրամը մեծացրեք իր 2/5 մասով

1)4500:5=900

2)2×900=1800

3) 4500+1800=6300

Պատ`. 6300:

862.ա) Գտեք այն թիվը, որի 2/5-ը 60 է։

60:2/5=150

բ) Գտեք այն թիվը, որի 3/11-ը 99 է։

99:3/11=363

855. Հաշվեք.

ա)5/2/3=5:2/3=15/2

բ)5/2/3=5/2:3=5/6

գ)3/4/9/16=3/4:9/16=4/3

դ)5/17/15/34=5/17:15/34=5×34/17×15=2/3

ե)3/1/2+1/4=3:(1/2+1/4)=3:3/4=4

զ)1/2-1/6/2=(1/2-1/6):2= 1/3:2=1/6

է)9/16/3/4-3/8=9/16:(3/4-3/8)=9/16:3/8=3)2

ը)5/6-2/3/1/3=(5/6-2/3):1/3=2/6:1/3=1

թ)1/2+1/6/1/2-1/6=(1/2+1/6):(1/2-1/6)=4/6:3/6=4/3

ժ)17/14-5/7/11/21+1/7=(17/14-5/7):(11/21+1/7)=7/14:14/21=3/4

856. Հաշվեք.

ա)(3/4-1/3):5/7/(1/4+2/3)x6/11=77/72

1.3/4-1/3=5/12

2.5/12:5/7=7/12

3.1/4+2/3=1

4.7/12:6/11=77/72

բ)3/20x(7/12-1/2)+79/80/13/24:(7/12+1/2)-1/4=4

1.7/12-1)2=1/12

2.3/20×1/12=1/80

3.1/80+79/80=80/80=1

4.7/12+1/2=13/12

5.13/24:13/12=1/2

6.1/2-1/4=1/4

7.1:1/4=4

գ)(3+7/11)x1/4-1/22/(5-3/11):13+1/2=1

1.3+7/11=40/11

2.40/11×1/4=10/11

3.10/11-1/22=19/22

4.5-3/11=52/11

5.52/11:13=4/11

6.4/11+1/2=19/22

7. 19/22:19/22=1

853.Հաշվեք.

ա)(1/2:3/4-4/9):3/5=10/27

1.1/2:3/4=2/3

2.2/3-4/9=2/9

3.2/9:3/5=10/27

բ)1/2:3/8-4/9:3/5=16/27

1.1/2:3/8=4/3

2.4/9:3/5=20/27

3.4/3-20/27=16/27

գ)3/5:(9/10-3/5×8/9)=18/11

1.3/5×8/9=8/15

2.9/10-8/15=11/30

3.3/5:11/30=18/11

դ)3/5:9/10-3/5×8/9=6/45

1.3/5:9/10=2/3

2.3/5×8/9=8/15

3.2/3-8/15=6/45

854.Հաշվեք.

ա)4×1/5+4×3/7-4×1/35=12/5

1.4×1/5=4/5

2.4×3/7=12/7

3.4×1/35=4/35

4.4/5+12/7-4)35=28/35+60/35-4/35= 84/35=12/5

բ)3/8×5+5/56-1/7:1/5=5/4

1.3/8×5=15/8

2.1/7:1/5=5/7

3.15/8+5/56-5/7= 105/56+5/56-40/56= 70/56=5/4

գ)3/2×5/6+3/2:9/10-3/2×13/18=17/12

1.3/2×5/6=5/4

2.3/2:9/10=5/3

3.3/2×13/18=3/2

4.5/4+5/3-3/2=15/12+20/12-18/12=17/12

դ)4/5:5/8-4/5×24/25+1/25:5/4=8/25

1.4/5:5/8=32/25

2.4/5×24/25=96/125

3.1/25:5/4=4/125

4.32/25-96/125+4/125=140/25-96/25+4/125=40/125=8/25

1322.Կատարեք գործողությունները.

ա) 5/11:75/22+4/3×7/5-2/3:5/7= 2/15+28/15 =16/5

1.5/11:75/22=2/15

2.4/3×7/5=28/15

3.2/3:5/7=14/15

բ) 72/25:24/15+7/30×6/7+33/2×16/5= 18/10+2/10+527/10=548/10=274/10

1.72/55:24/15= 18/10

2.7/30×6/7=2/10

3.33/2×16/5=528/10

գ)10/3:15/4+(3/7+13/55)x21/2= 8/9+42/5=418/45

1.3/7+13/35=28/35

2.10/3:15/4=8/9

3.28/35×22/2=42/5

դ)(16/3-9/15):8/5+(17/4-15/8):38/11= 71/24+11/16=175/48

1.16/3-9/15=71/15

2.17/4-15/8=34/8=19/8

3.71/15:8/5=71/24

4.19/8:38/11=11/16

ե)(25/3+7/2-16/15)x3/4+8/7:3/14= 323/40+16/3=1609/40

1.25/3+7/2=50/6+21/6=71/6

2.71/6-16/15=323/30

3.323/30×3/4=323/40

4.8/7:3/14=16/3

զ)5/6:(1/18+8/3)+7/5x(13/7-1/14)= 15/49+5/2=275/98

1.1/18+8/3=49/18

2.13/7-1/14=25/14

3.5/6:49/18=15/49

4.7/5×25/14=5/2

Լինում է, չի լինում՝ մի խեղճ մարդ, անունը՝ Նազար։ Էս Նազարը մի անշնորհք ու ալարկոտ մարդ է լինում․ է՜նքան էլ վախկոտ, է՜նքան էլ վախկոտ, որ մենակ ոտը ոտի առաջ չէր դնիլ, թեկուզ սպանեիր։ Օրը մինչև իրիկուն կնկա կողքը կտրած՝ նրա հետ դուրս գնալիս դուրս էր գնում, տուն գալիս՝ տուն գալի։ Դրա համար էլ անունը դնում են Վախկոտ Նազար։

Продолжить чтение «ՔԱՋ ՆԱԶԱՐԸ»

812.Որո՞նք են ուղղանկյունանիստի չափումները։

Ուղղանկյունանիստի չափումներ են`երկարությունը, լայնությունը և բարձրությունը։

817.Նույն գագաթից ելնող քանի՞ կող ունի ուղղանկյունանիստը։

Պատ`. 3 կող։